HÁT DƯỚI VÒM DÃ HƯƠNG

Vài lời tự thuật về bản thân

Chu Ngọc Phan sinh ngày 20-3-1949, quê gốc xã Tiên Lục, huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang, trú quán tại thành phố Bắc Giang. Tốt nghiệp Khoa văn, trường ĐHSP Hà Nội I năm 1969, anh dạy học tại các trường Cấp III tỉnh Lạng Sơn. Năm 1980 anh chuyển về dạy học tại tỉnh Bắc Giang cho đến khi về hưu năm 2004.

Anh có thơ in trên báo Văn nghệ Lạng Sơn từ những năm 70 của thế kỷ trước. Sau này về Bắc Giang, anh vẫn tiếp tục viết và có nhiều thơ in trên các báo, tạp chí của trung ương, địa phương. Do có 11 năm công tác miền núi, thơ anh ảnh hưởng sâu sắc lối cảm, lối nghĩ của đồng bào các dân tộc thiểu số (Tày, Nùng). Anh là hội viên Hội VHNT tỉnh Bắc Giang, hội viên Hội VHNT các DTTS Việt nam.

Tác phẩm thơ tiêu biểu:

1 - Hát dưới vòm dã hương – (Tập thơ) - NXB VHDT - 2005.

2 - Tiếng chim khảm khắc –(Tập thơ) NXB VHDT - 2009.

3- Kể chuyện Hoàng Hoa Thám - (Truyện thơ) - NXB VHDT - 2013.

4 - Nghìn xưa Động Giáp - (Truyện thơ) - NXB VHDT - 2015.

Giải thưởng:

- Giải B, báo Văn nghệ năm 2007

- Giải khuyến khích Hội VHNT các DTTS Việt Nam 2016.

HÁT DƯỚI VÒM DÃ HƯƠNG 1

Nhà em

Nhà em thanh vắng quá

Thời gian vèo qua đây

Mẹ già như sương khói

Tuổi đời như mây bay

Anh như là cỏ cây

Lạc vào ngôi miếu vắng

Em muộn chồng trinh trắng

Cháy hồng như nén nhang

Muốn làm người hành khất

Xin em chút hương nồng

Muốn làm cây đèn nhỏ

Để nhang đừng lạnh hương…

Cánh diều tuổi thơ

Diều vi vút suốt một thời thơ bé

Gió nồm nam thức gọi đến nôn nao

Cánh diều chao như trẻ làng nô giỡn

Cái đuôi dài như tóc tuổi chăn trâu

Cánh diều xưa bây giờ còn đâu

Mà kỷ niệm nồng nàn thêm mãi

Những hình ảnh làng quê bờ bãi

Cánh diều bay hồn hậu mộng mơ

Trời đổ mưa mà lòng hóa ngẩn ngơ

Cánh diều nhỏ ngủ lành nơi giá sách

Mong trời tạnh, mong gió về tha thiết

Vầng trăng non hé mở ngỡ diều bay

Gió nồm nam thúc gọi đến mê say

Tuổi thơ bé như cánh diều thế đó

Đến bây giờ lòng tôi còn lộng gió

Tâm hồn mình cứ khao khát bay lên..

Mẹ

Mẹ như hoa cải sáng nay

Nở vàng trên đồng bãi

Mùa đông lạnh hoa như lửa cháy

Rạo rực đồng làng, rạo rực dòng sông

Mẹ như thân cò chân lấm quanh năm

Chở ca dao nối vào mây trắng

Chẳng thiếu ngày nào không mưa nắng

Cái tép đồng gần, cái tép đồng xa

Mẹ là hương vị tương cà

Ngọt ngào bát canh cua ngổ đắng

Muối mặn gừng cay thầm lặng

Lộc sung xanh cũng hóa ngọt bùi

Mẹ chẳng là sông núi rộng dài

Chỉ giản dị màu áo nâu bạc trắng

Mẹ là quê hương lúc sương chiều phủ tím

Mặt trăng rằm vời vợi nhô lên…

Phố ven hồ

Phố hẹp cong cong một dải

Viền theo mép nước hồ xanh

Thùng Đấu ngày xưa bùn đất

Có người con gái yêu anh

Chuyện kể một đời chẳng hết

Vầng trăng vẫn khuyết nửa vành

Phố hẹp viền như mí mắt

Lệ tràn sóng nước long lanh

Ngôi trường giữa phố mọc lên

Vắng người yêu anh ngày trước

Nhớ mối tình đầu lỡ bước

Lòng se như nước mặt hồ

Tình yêu chẳng có bến bờ

Mà anh thì như phố hẹp

Bây giờ mỗi khi đến lớp

Anh là chiếc bóng đơn côi…

Tím

Ai đọc cùng anh, uống cùng anh?

Quán chiều tạm vắng tím bằng lăng

Cà phê một tách đời một tách

Tím cả lòng anh, tím cả em…

Chiếc đàn thần tiên

Em là một chiếc đàn dây

Sống cùng anh trọn kiếp này gian nan

Biết ơn trời đất nhân gian

Đã cho tôi một chiếc đàn thần tiên

Nguyệt cầm khi đã cất lên

Tiếng du dương át ưu phiền lòng tôi

Dù cho kiếp sống nổi trôi

Tiếng đàn nâng cánh lưng trời tôi bay

Nhớ khi quá chén thành say

Thương nhau đàn hóa cánh tay dắt dìu

Nửa đêm người thức đìu hiu

So dây đàn cũng thức theo âm thầm

Tôi nguyện sống kiếp con tằm

Rút lòng trao tặng nguyệt cầm làm dây

Dẫu thành cát bụi cỏ cây

Cũng không quên được ơn này đàn ơi

Về thăm lăng Bác

Có một ngày tôi về thăm lăng Bác

Thấy rặng tre ngà đung đưa cùng gió hát

Như những người dân tay cuốc, tay cày

Chẳng quản nắng mưa làm lụng mê say

Hoa từ bốn phương về đây cùng Bác

Dâng hương thơm ngào ngạt quanh Người

Hàng râm bụt thắp đèn đứng gác

Cây sữa già như dáng mẹ làng tôi

Ao cá ơi nhớ tay Người chăm sóc

Mặt nước trầm tư, miếng mồi trôi ngơ ngác

Bưởi chín vàng như vầng sáng trăng quê

Nhà Bác đây mái ngói đỏ đơn sơ

Bác ngủ yên như Người vừa chợp mắt

Mái lăng thiêng chim chóc cứ bay về

Hương sen thoảng đâu đây thanh thản

Tôi ngỡ mình được gặp Bác giữa làng quê…

Chị tôi

Đã đi gần hết đường đời

Chị tôi vẫn giữ tính người mộng du

Một mình đi dưới trời mưa

Đến nơi đầu phố ngày xưa hẹn hò

Một thời vàng đá mộng mơ

Nơi này chị đứng thẫn thờ đợi anh

Tình yêu vốn đã mong manh

Mà sao trời cứ rập rình cơn mưa!

Áo dù có ướt lại khô

Nhưng sai lời hẹn chị chưa một lần

Mối tình đẹp tựa trăng ngân

Chị tôi mong có một lần được vui

Nhưng đời như một dòng trôi

Anh xuôi để lại chị tôi một mình

Đứng chờ đã hết tuổi xanh

Mưa dầm đã vắng bóng anh mấy mùa

Anh xuôi từ bấy đến giờ

Đem theo lời hẹn hững hờ gió mây

Biết rằng mình đã trắng tay

Chị tôi vẫn giữ tính người từ xưa

Một mình đi dưới trời mưa

Một mình chỉ một đợi chờ anh thôi…

Cái chết của cây bàng

Thế là dao cắt ruột

Thế là buồn chơi vơi

Cây bàng ơi vĩnh biệt!

Lệ buồn mưa thu rơi…

Cơn giông chiều hôm ấy

Cứ tưởng đùa thế thôi

Ai ngờ cây đổ gẫy

Ai ngờ bạn bỏ tôi!

Thế là thôi vòm lá

Thế là thôi xanh rờn

Bây giờ mình đến lớp

Chỉ một mình cô đơn!

Giá cứ leo như cỏ

Bão giông nào hề chi

Chỉ vì mang vòm lá

Mà bàng phải ra đi

Bạn đi rồi một nhẽ

Nhưng mùa đông lại về

Ai cùng mình lá đỏ?

Ai cùng mình khẳng khiu?...

Hạ Long

Ngày xưa rồng xuống nơi nào?

Chiều nay em tắm bơi vào Hạ Long

Phao em thỏa sức bềnh bồng

Nắng chiều thỏa sức nhuốm hồng bờ vai

Con sóng nào tựa bàn tay

Xô em nghiêng ngả như say rượu nồng

Biển trong trong đến tận cùng

Đáy sâu hòn cuội trắng bong nõn nà

Anh giả làm gió khơi xa

Dâng cao con sóng xô òa vào em

Anh giả làm chiếc phao mềm

Xì hơi đắm đuối muốn chìm xuống sâu

Anh giả làm trận mưa ngâu

Tóc em đầy những hạt châu ướt đầm

Không ngờ em ngọn sóng ngầm

Làm anh say giữa Hạ Long một chiều…

Chùa Bổ

Lưng núi chùa thiêng bỗng thỉnh chuông

Cây cao bóng cả lặng trong sương

Một vùng hương khói mờ hoa cỏ

Tím ngắt rừng xưa vẳng tiếng chim

Dưới kia trần thế đời trong đục

Làng xóm xô chen kiếp luân hồi

Đến được nơi này là hết khổ!

Hóa thân thành một áng mây trôi…

Thắp nén hương thơm nơi cõi Phật

Hồn bỗng nhẹ tênh tựa lá rơi

Sư già lặng lẽ lần chuỗi hạt

Lớp lớp phù vân giạt cuối trời

Đã mấy trăm năm rồi chùa Bổ

Đỉnh non đã bạc trắng màu mây

Mà sao bước chân người hạ giới

Mỗi ngày lớp lớp cứ về đây?

Thả diều

Tuổi thơ mê đắm cánh diều

Suốt ngày tung tẩy đầu bêu nắng hè

Cánh diều vi vút bờ đê

Giấc khuya diều lại theo về trong mơ

Lớn lên diều hóa hồn thơ

Lòng ta dong sợi chỉ hờ gió bay

Vẫn là một cánh diều say

Thơ ta gió giật đứt dây giữa trời

Tiếc con diều sáo một đời

May còn sợi chỉ vọng lời gió mây

Thu về

Bất chợt lại thu về

Trăng lai láng chảy vào phố vắng

Mùi hoa sữa ngây ngất thơm, ngây ngất đắng

Như dâng từ kỷ niệm xa xăm

Mùa thu về bất chợt gặp em

Sao ít nói như heo may phảng phất?

Tà áo tím bay bay, nụ cười se sắt

Cô giáo hiền như vạt năng thu rơi

Mùa thu về bất chợt lại gặp tôi

Vẫn thấy mình như hồi còn thơ bé

Cô giáo ngày xưa như mẹ tôi rất trẻ

Cũng dịu hiền như nắng tỏa mùa thu…

Cỏ

Mình một thời chăn trâu cắt cỏ

Cỏ may, cỏ chỉ ven đồi

Lớn lên gặp cỏ khắp nơi nơi

Thấy câu Kiều có cỏ non xanh biếc

Mùa xuân nào cỏ cũng bừng hương sắc

Em tung tăng tóc cỏ đuôi gà

Bụm cỏ mật rối bời như tơ

Em ngầm dúi túi anh ngày ấy

Chẳng ngờ cỏ thơm lâu đến vậy

Tôi ngu ngơ chẳng biết nỗi em chờ

Gặp lại nhau, em còn nhớ đến giờ

Chuyện lại kể lan man cỏ chỉ

Gỡ sao được mớ bòng bong em nhỉ?

Cỏ một đời thơm mãi trong nhau…

Thiếu

Thiếu một chút men trần thế

Câu thơ xanh xao héo gầy

Thiếu một cái nhìn giăng mắc

Tình yêu chắc gì đắm say

Là tôi nói về cơn gió

Lao xao cuối trời heo may

Là tôi nói về em đó

Vắng cây gió hóa mồ côi

Thiếu một chút đời cay đắng

Biển kia đâu biết mặn mòi

Thiếu một chút nồng vôi trắng

Miếng trầu tắt lửa bờ môi

Là tôi nói về tôi đó

Vầng trăng khuyết vẹt góc trời

Là tôi nói về kiếp cỏ

Vắng thơ cỏ biết cùng ai?...

Thơ ta hạt gạo

Ta tin vào sông nước đỏ

Mà sông lại đổi màu xanh

Ta tin vào lời của núi

Núi lại dựng mây im lìm

Lòng ta như trăng mờ tỏ

Dõi theo bóng Cuội, cánh chim

Ta đành tin vào hạt gạo

Câu thơ lúa trỗ đồng làng

Mùa này thơ ta úng lụt

Ta vớt hạt vàng lên phơi…

Trước tượng đài

Hoàng Hoa Thám

Đền Thề đỏ lửa Phồn Xương

Lũy xưa còn đó, nỗi thương dâng đầy

Tử sinh chí khí động trời

Anh hùng một thuở, gương ngời vạn xuân

Trăm năm ông đã danh thần

Một đời giông bão hóa thân muôn đời

Mộ đâu? Trăng khuyết lệ rơi

Mà rừng Yên Thế mồ côi núi gầy

Cầu Vồng trai tráng hôm nay

Hồn như lửa cháy cờ bay đỏ trời

Đỉnh hương lửa hóa bời bời

Ông về nhập cõi muôn người buồn vui

Nhã Nam

Đường quen qua phố Nhã Nam

Chợ phiên tấp nập, áo chàm bán mua

Giật mình…nhầm bóng người xưa

Ông già viết truyện râu thưa, mắt cười

Ông ngồi quán bún ốc nhồi

Chợ quê thơm nức húng hồi, tía tô

Núi đồi văn bút lô xô

Nhập đời ông khuất sau bờ lau xanh

Thương người, thương hết lòng mình

Văn chương đẫm lệ nhân tình thế gian

Nhớ ông một thoáng Nhã Nam

Ấp Cầu Đen hiện sau màn sương giăng

Quê mình

Chiều nay mình lại thăm quê

Ngọn gió xa bỗng thổi về vườn chanh

Đầu đình vẫn bụi trúc xinh

Mái đình vẫn giãi trăng thanh đêm hè

Vẫn gặp lầm lũi con đê

Nghe con chim cuốc ngủ mê gọi đàn

Đâu rồi Đồng Thướng, Mã Than

Đồng Sau, Mã Quán, Rừng Giang, Ao Cầu…

Vẫn là thửa ruộng con trâu

Kheo khư đời mẹ áo nâu, yếm sồi

Cò về rợp nắng bầu trời

Thương con chim hạc mơ hoài bay cao

Sen hồng còn nở trên ao

Cửa chùa vẫn mở lối vào hư vô

Nào đâu củ sắn bắp ngô

Quả cà vồng cải, muối dưa vại sành

Chắt chiu mẹ khéo để dành

Thương con nhớ cháu, riêng mình thì quên

Tả sao hết được hương sen

Yêu sao hết được cái duyên quê mình

Hạt gạo thơm thảo nghĩa tình

Dã hương ngan ngát mái đình làng tôi…

Nhớ quê

Đã lâu quê cũ chưa về

Ngổn ngang nhớ núi, bộn bề nhớ sông

Đành lòng luộc mớ cải ngồng

Câu vài con cá rô đồng kho tương…

Về thăm trường cũ

Về thăm mái ấm trường xưa

Ngỡ ngàng gương kính trường vừa mới xây

Hồn ta vẫn ngụ nơi đây

Rực hồng phượng đỏ những ngày tuổi thơ

Thầy cô hưu tự bao giờ?

Cây bàng cổ thụ ngẩn ngơ góc trường

Dãy xà cừ thuở mình ươm

Bây giờ tán đã xanh trùm rợp sân

Đâu rồi lớp cũ mái gianh

Trời mưa trò phải chạy quanh khắp phòng

Thẫn thờ nhớ bạn tuổi hồng

Mấy thằng trận mạc biệt không thấy về

Bàng hoàng gặp lại hồn quê

Núm đồng tiền bỏ bùa mê thuở nào…

Bây giờ lớp học vươn cao

Cổng trường rộng mở lối vào tương lai

Duyên nợ mãi tuổi thơ ơi

Mái đầu tóc bạc rối bời nhớ thương

Nhà anh

Nhớ cố nhà thơ Anh Vũ

Nhà anh xóm trại lảnh đường

Lối vòng cạp rổ bờ mương rẽ vào

Cổng nhà lũng lẵng tượng chào

Lối vườn chật nghẽn tượng cao, tượng lùn

Những là chú Tễu béo tròn

Cười phô răng sứt tay còn cầm chai

Những là Phật tổ Như Lai

Trăm tay nghìn mắt phơi ngoài nắng mưa

Những là bao cảnh đời xưa

Dang tay với mãi mà chưa tới trời

Ngổn ngang tượng đứng, tượng ngồi

Khát khao muốn vượt ra ngoài thế gian

Lối mòn khúc khỉu lan man

Đi vòng rồi đến với bàn đọc thơ

Anh ngồi đôi mắt lơ ngơ

Đọc bài thơ cũ ngày xưa cơ hàn

Hồn anh bỗng hóa cây đàn

Trăm nghìn âm sắc ngập tràn vườn quê…

Mùa thu

Mùa thu hay là chị

Đã qua thời nắng mưa

Những nếp nhăn sóng gợn

Vỗ vào cõi mơ hồ

Tóc vô tình điểm bạc

Ánh mắt nhìn hoang sơ

Chị tĩnh tâm hong tóc

Chút heo may chải hờ

Chuyện tình duyên xa lắc

Đêm dài nỗi miên man

Chị như vòm liễu rủ

Thả hồn tím thời gian

Mùa thu hay là chị

Bông cúc ngẩn ngơ vàng

Xạc xào mùa lá rụng

Se sắt một vành trăng…

Côn Sơn

Sườn non một áng mây trôi

Phải hồn Nguyễn Trãi dạo chơi suối ngàn?

Thoảng đâu róc rách tiếng đàn

Trúc xanh lả ngọn, mây vờn đá rêu

Biết người còn nặng tấm yêu

Rừng thông khẽ hát, núi liêu xiêu buồn

Xa rời danh lợi vàng son

Người về bạn với ao vườn, khóm sen

Trải qua gió độc, mây đen

Sao Khuê lặng lẽ mọc trên đỉnh chiều…

Đọc Tấm Cám

Đối mặt với một kẻ ác

Tấm đã bốn lần bị giết

Bốn lần chết

Và trải qua năm kiếp luân hồi

Nhưng Tấm vẫn là cô bé Tấm

Hiền lành, nhân hậu, nết na

Quả thị vàng thơm trong túi áo bà

Bàn tay không quên têm trầu cánh phượng

Tấm không cam phận chết

Vì nàng đang có một người yêu

Và nàng quyết không để

Người thương yêu nhất của mình

Rơi vào tay kẻ ác…

Viết ở vườn Bùi

Tưởng vẫn gặp cụ ngày xưa

Bờ ao ngõ trúc song thưa trăng vàng

Cụ vẫn ngóng đợi thu sang

Lắng nghe tiếng ngỗng vắt ngang vườn Bùi

Tứ thân áo thắt lưng sồi

Ưa mầu nâu đất, thích ngồi thuyền câu

Khăn dối quấn vội lên đầu

Người ưa guốc mộc, miếng trầu đỏm môi

Từ quan về với vườn Bùi

Trang thơ sai quả, trang đời thắm hoa

Chân bèo cá động đâu xa

Cụ buông cần trúc câu qua tháng ngày

Hỏi ông “phỗng đá” có hay

Nước non Hồng Lạc vơi đầy biết không?

Hỏi quan tuần phủ “giữa đồng ”

Xương già còn nhớ “phường ngông”nó hầm?

Rộng lòng đón bạn tri âm

Đãi người chỉ có chữ Tâm trong ngần

Ai người “giả điếc” giả câm

Cụ như cây Bút hoá trầm mà vui …

Ngày giỗ mẹ

Mâm cơm con cúng nhoè trong mắt

Bóng mẹ gầy tom lẫn khói nhang

Thịt thà rau đậu con cháu sắp

Vẫn lo mẹ mắng: Lại tiêu hoang!

Con dâng bánh đúc xưa người thích

Riêu cua lát phống, gạch cua vàng

Một đĩa nõn sung vài nhánh ngổ

Mắt con nhoè bóng một vầng trăng

Cúng mẹ bộ áo nâu, nón trắng

Quần thâm yếm gụ, dép ba quai

Mắt con mắt mẹ nhoè mấy cõi

Người vui toả ấm một ban mai

Mỗi năm một lần con gặp mẹ

Người vẫn quần thâm, áo rách vai…

Viếng đền thày Chu Văn An

Thày dạy học ở Kinh thành

Dạy vua, dạy cả Đại thần, Công khanh

Kinh văn sôi nấu thâu canh

Dựng kỷ cương, luyện nghĩa thành đức nhân…

Tin vào Hiền Thánh, Minh Quân

Thày tâu vua chém nịnh thần bảy tên

Trừ lũ sâu mọt lộng quyền

Làm gương cho kẻ dám quên đạo người

Sớ dâng, Vua chẳng tiếp lời

Núi sông mây trắng. Đất trời ngả nghiêng…

Thày về với chốn non thiêng

Dựng am dạy học, làm Tiên dưỡng mình

Viếng thày giữa chốn rừng xanh

Nén nhang hậu thế bỗng thành lệ rơi

Ngẫm ra rồi lại muốn cười

Đa đoan thuở ấy, kiếp người thế sao?

Chữ thày

Không thày ai dạy chữ cho?

Ai người gieo hạt chữ o chữ tờ...

Sông sâu chữ nghĩa con đò

Cho tôi bao chuyến cập bờ sang ngang

Chữ thày muôn quyển, nghìn trang

Đức thày một tấm lòng vàng hiếu trung

Sông còn có lúc đổi dòng

Nghĩa thày tựa máu chảy trong tim mình

Kẻ lận đận, đứa thành danh

Một đời chỉ một tuổi xanh học trò

Không thày ai dạy chữ cho?

Ai người thắp sáng lời thơ tiếng cười

Vẫn đây nét chữ, nết người...

Cho tôi vững bước giữa đời mà đi...

Viếng mộ cụ Nguyên Hồng

Cụ nằm đây cạnh đường to

Hẳn để tiện lúc đi xa về gần

Bạn đời líu díu thơ văn

Gặp nhau mắt cụ vẫn rân rấn cười

Suốt đời ôm một chữ Người

Cụ thường tự bạch những lời ruột gan:

Tử tế thì được Trời ban

Bằng không thất đức thơ văn cũng thừa!

Cụ mong đón bạn văn thơ

Cụ Lân, cụ Tố cũng vừa qua đây

Cụ Bình, cụ Cẩn cưỡi mây

Về thăm đất cũ những ngày tản cư...

Ấp Cầu Đen* trải bao thu

Đã thành kỷ niệm đế đô văn đàn

Nén nhang trên mộ chưa tàn

Vẳng nghe tiếng cụ chứa chan nhân tình:

Hỡi bạn văn, cốt tâm thành

Viết văn là viết về mình đó thôi

Mỗi trang văn mấy trang đời

Giữ sao cho được chất Người sạch trong ...

*Ấp Cầu Đen xã Quang Tiến, Tân Yên, Bắc Giang, trong kháng chiến chống Pháp (từ 1948) là nơi tản cư của nhiều các gia đình nghệ sĩ lớn của nước ta như: Nhà văn Nguyên Hồng, Ngô Tất Tố, Kim Lân; các họa sĩ Tạ Thúc Bình, Trần Văn Cẩn...Đây cũng là nơi thường xuyên tề tựu các nghệ sĩ Cách mạng Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Pháp.

Hương rơm

Lối vào thôn vàng cháy

Rơm phơi bồng bánh xe

Thoảng vị thơm áo mẹ

Những mùa vui gặt về

Có mùi thơm mái rạ

Thuở ấy mẹ sinh ta

Nhớ thơm nồng khói bếp

Những ngày ta ấu thơ

Gợi trăng rằm giếng nước

Đống rơm vàng như tơ

Nhớ ổ rơm cơm tấm

Ấm áp đến bao giờ

Vẫn cọng rơm cái rác

Vương vãi dọc đường quê

Bù nhìn rơm vẫn đứng

Say khướt lạc lối về...

Chân dung

Nhớ cố nhà thơ Anh Vũ

Tóc bay lỏa tỏa bờ vai

Lúc buồn tóc trùm kín mặt

Mênh mông gió trời xòe tay chải

Những vần thơ nổi chìm lắt lay

Điếu thuốc lào xìn xịt lửa chờm tay

Đóm tre ngâm nỏ nang bỏ túi

Quán gió mái gồi, chén sành cuốc lủi

Câu thơ ngủ vùi bừng tỉnh mắt chơi vơi

Anh khóc thương bà ngoại thuở vá trời

Bà gồng gánh tản cư đường trơn chập chuội

Giữ hạt giống mẩy tròn cho vụ tới

Bàn chân tòe nát cả chông gai

Vẫn quay vòng bánh xe mặt trời xà xã

Chân đạp pê đan cho gió đuổi dài

Mắt ủ lửa, bếp nhà tranh nứa

Hương đồng cỏ mật, tím men say...

Những quân cờ

Ta chỉ như quân xe đi ngang đi dọc

Quân pháo nổ phải có ngòi

Quân mã không qua nước cản

Quân tốt không được lùi

Ta cũng là tướng sĩ

Bao đời quanh quẩn trong cung

Là đôi tượng oai hùng

Nhưng cũng không qua sông được

Ván chơi nào cũng có quân lạc nước

Cũng bên thắng bên thua

Kẻ cầm quân không có tên trong bàn cờ

Xong cuộc chơi

Những quân cờ ngổn ngang câm lặng

Kể chi quân đen quân trắng

Lại ngủ vùi trong túi vải, ống bơ...

Ngày xưa

Thuở nhỏ chơi trò làm vua

Quần thần lũ bạn giả vờ dạ tâu

Voi đàn mấy chục con trâu

Miệt đồi vương quốc tím mầu hoa sim

Hoàng hậu xinh đẹp là em

Nàng choàng hoa cỏ ngự trên đỉnh đồi

Chăn trâu đốt lửa ta ngồi

Vua khao khoai nướng tời bời thần dân

Lớn lên vài đứa bạn thân

Chiến trường mấy thuở vơi dần bóng nhau

Vẫn mơ cái thuở chăn trâu

Vẫn thèm bữa tiệc vua khao đỉnh đồi...

Khoảng trống

Bồn chồn hồn ta khoảng trống

Hạn cháy nỗi lòng chờ trông

Ta lấy thơ mình vùi lấp

Khoảng trống lại càng mênh mông

Những đêm lòng ta cô lẻ

Khoảng trống lửa cháy bập bùng

Giấc ngủ trắng đêm khô rát

Trăng buồn khuyết vẹt bên song

Nhưng lòng ta sao phấp phỏng

Đắm mê khoảng trống mong manh

Chi lo hồn ta lửa tắt

Lấy gì thức với trăng thanh...

Thăm nhà Bác ở Kim Liên

Căn nhà gỗ tạp mái gianh

Một gian bếp nhỏ mấy cành củi khô

Người đi vắng tự bao giờ

Mà cây mít mật vẫn chờ đầu hiên

Hàng cau vẫn đợi trăng lên

Võng đay thao thức nhắc tên người nằm

Hàng râm bụt vẫn âm thầm

Thương Người đi vắng đỏ bầm cánh hoa

Nhà Người vách liếp đố tre

Mà cây bưởi ngọt chẳng chê cảnh nghèo...

Nhớ bà

Lý Chiêu Hoàng

Nghĩa vợ chồng như soi gương

Chân thật đến chân răng kẽ tóc

Phía sau gương người đời quay quắt

Tình nghĩa tan bà lặng lẽ cô đơn

Triều Lý phế tàn nơi cung khuyết

Họ Trần thế mạnh trụ giang sơn

Bà không giữ long bào làm phế tích

Trao cho họ Trần làm của hồi môn

Bà là ngôi sao chỉ mọc lúc hoàng hôn

Rực rỡ sáng khi vương triều đổ nát...

Nỗi cò

Dạo quanh lúp xúp làng cò

Càng thương mái rạ, cháo ngô thuở nào...

Sẫm chiều cò vạc gặp nhau

Tím trời ran tiếng hỏi chào tung tơi

Cây vườn thắp sáng sao trời

Thân cò gầy rạc vẫn ngời dáng quê

Lều cò lốm đốm ngọn tre

Mẹ cò ấp trứng tai nghe phận mình

Cò con xập xệ chuyền cành

Mắt tròn nghiêng ghé trời xanh khát thèm

Cò cha tụ tập cành mềm

Mở tờ văn tự tính tiền bán mua

Cò bà lụ khụ mò cua

Ven hồ sóng vỗ gió lùa trụi lông

Vài anh cò bợ lông bông

Dẻo chân mót tép, nhặt còng rụng rơi

Dẫu tung cánh bốn phương trời

Thân cò vẫn nhớ về nơi quê nghèo...

Viếng đền trại vải

Chiều xâm xấp nắng

Trời xâm xấp mưa

Sông Thiên Đức đổi dòng nẻo khác

Rừng vải, Hành cung...chuyện ngày xưa

Ngôi đền Thần nữ đứng trơ vơ

Bà Thị Lộ sáng vầng trăng thiên cổ

Oan khuất ẩn sau khói nhang mờ tỏ

Dung nhan bà như tuyết băng

Ức Trai, Người sang thăm

Sao Khuê nghĩa nhân đêm nào cũng sáng

Căn vườn hoang nồng nàn hơi ấm

Nỗi thương đau được chút thong dong

Huyết Lệ Chi viên còn đỏ ven sông

Gươm ơi hãy đầm đìa máu giặc

Sông ơi hãy vặn mình bồi đắp

Vô tâm chi, gieo oan nghiệt cho đời?!

Thế gian mãi thắt lòng câu thơ cổ:

“Hoa thường khô héo cỏ thường tươi!”*

* Thơ Nguyễn Trãi.

TIẾNG CHIM KHẢM KHẮC

Em cuối chợ

Những giọt mồ hôi

Như những hạt cườm

Trên ngực con chim cu

Đeo cả đời trên cổ

Em cuối chợ

Hũ mắm, chai tương

Đồng trao đồng nợ

Nắng chiều xém tóc hoa rơm

Khách nhà giàu lời chặt như nêm

Em như cành vông gặp gió

Bất chợt nở chùm hoa đỏ

Bán mua lá rụng bay vèo

Lặng lẽ là khách nhà nghèo

Tiền xu tiền hào gạn mãi

Em như chùm hoa cải

Thương thương chai mắm, bọc cà

Những hạt cườm con chim cu loang ra

Thấm áo em mùi rơm, mùi rạ

Chiều về cải ngồng xém lá

Cuối chợ em nhòa bóng lau…

Tiếng hát của anh

Em sống bằng tiếng Sli của anh

Rừng lặng gió, cái suối thôi chảy

Hoa giun thôi không giữ hương

Em thôi không cần khăn áo

Trong bụng em có đàn kiến vống

Sau lưng em có chùm lá han

Em quên con cáo non ven suối

Em bỏ gã cầy hương lang thang

Tiếng hát của anh có mật ướp gừng

Làm em đau gan đau ruột

Làm em ốm ngày ốm đêm

Sát củ ráy vào gương vào lược

Nhớ anh cơm ngon không ăn được

Rượu ngon như nước bồ hòn

Em uống nụ cười anh thay nước

Em nhớ lời ca anh thay cơm…

Gửi em nỗi nhớ

Anh tìm khắp rừng cây kháo

Anh đợi suốt đêm sao mai

Muốn được gặp em cả tháng

Muốn được gần em sải tay

Chỉ thấy nương ngô, cối nước

Con đường vỡ lối chân trâu

Chỉ nghe tiếng sừng vọng núi

Tìm em, em trốn ở đâu?

Ước mau đến ngày chợ hội

Trao em vòng bạc cổ tay

Trao em quả thương quả nhớ

Trao em câu lượn Giêng Hai…

Gửi em nỗi chờ xanh núi

Gửi gió nỗi nhớ thật dài

Anh muốn bàn tay với tới

Sao hôm mọc cùng sao mai

Uống rượu ở lân Pùn

Tao già rồi hũ lẩu vẫn còn đầy

Tóc tao bạc cái mắt còn nhìn rõ

Nào cùng uống! Mày thật bụng như con ong

Chỉ biết một đàn một tổ

Nào cùng uống! Mày như con nai gặm cỏ

Như con hổ săn mồi

Không giống cái kiềng hai chân

Không giống con trâu ba cẳng

Tao già rồi miếng cơm thành đắng

Miếng ngon thành buồn

Chỉ lấy hũ lẩu, cây rừng làm bạn

Chỉ thương bộ đội nắng lửa mưa nguồn

Nào cùng uống! Bộ đội còn trẻ hung

Còn qua nhiều cái gềnh, cái thác

Còn dẫm phải gai, chạm nanh kẻ ác

Còn phải lớn cao như cây nghiến đỉnh đèo

Mế kể chuyện rừng

Cái suối chảy chăm thì nước sạch

Lõi gỗ trần sì mối khó ăn

Hoa nở giữa rừng hoa vẫn đẹp

Con hươu có xạ tự nó thơm

Rừng không ghét cây, rừng thành rậm

Núi không chê đất núi thành cao

Rừng thương chim chóc, thương cầm thú

Thương lão tiều phu tóc trắng đầu

Cây tựa vào cây mới vững chân

Cây cao cây thấp góp chung phần

Lá vàng lá rụng về gốc cội

Rừng cháy mùa xuân lộc chẳng xanh

Chỉ e ăn nhầm phải nấm độc

Chỉ sợ hái lá ngón nấu canh

Lo kẻ giấu búa rìu trong bụng

Cây ngay chết đứng giữa rừng xanh

Lời Sli gửi em

Anh là con gà con mồ côi mẹ

Bố gà trống đi nương đi rừng

Bếp vắng lửa, cái nồi vắng vung

Cái nhà, cái sân vắng chổi

Anh mong lớn hơn cái tuổi

Dài hơn cái chân cái tay

Thương bố chỉa ngô nói chuyện một mình

Thương con đèo còng lưng gềnh thác

Nhà anh không giàu tiền giàu thóc

Nhà anh nghèo người, nghèo vui

Chỉ có chiếc rựa cùn long cán

Hòn đá mài đã vỡ làm đôi

Nếu em không chê nhà anh chật

Nếu em thương con gà mồ côi

Anh sẽ tìm loài dây rừng bền nhất

Cùng em se sợi tình, sợi đôi…

Suối giữa rừng

Hoa chuối đỏ không có mắt

Cây lim xanh không có tay

Em tắm một mình suối vắng

Đôi bờ xanh biếc rừng cây

Em tự ngắm cánh tay mình

Thon thon cái măng bóc vỏ

Muốn gửi cho anh lắm đó

Làm gối cho anh đêm ngày

Em ngắm chân em thon thả

Nõn nà lụa trắng đôi cây

Muốn gửi cho anh tất cả

Làm bùa cho anh thêm say

Cái suối đừng cười ta nhé

Cây rừng đừng mách cùng ai

Ta có người yêu rồi đấy

Muốn gửi cho anh tim này…

Mùa cưới

Cái rét về ào ào trên núi

Cây trẩu rụng hết lá

Cây sau sau đỏ như người già

Con đường sợi chỉ thêu trăm ngả

Gặp đoàn người dẫn cưới

Lợn quay khiêng đòn tre ngà

Gánh xôi phủ vải đỏ

Bà mối đeo nải chàm xanh

Chân đèo có lão say rượu

Nằm ngủ như hòn đá lăn

Thằng bé đi theo ngồi đợi

Mang hòn xôi đỏ ra ăn

Bản nào hôm nay cũng cưới

Đống lửa quay lợn giữa đồng

Trẻ con đông như lũ kiến

Con gái lùng tùng áo khăn

Gặp người gánh chiếu gánh chăn

Rừng sâu ấm nồng mùa cưới

Rét về ào ào trên núi

Bản nào cũng ngấm men say…

Hẹn em chợ hội

Cái ngày đi chậm quá

Bụng mình như có nước sôi

Bắp ngô đã lên sào, lên gác

Quả bí đã về đầy sàn lăn lóc

Bài Soong hao anh đã thuộc rồi

Mong gặp em ta hát…

Mùa xuân này anh đã tuổi đôi mươi

Đã thích miệng em cười

Đã say cổ tay em trắng muốt

Đã nhớ con đường đến nhà em qua dốc

Đã hẹn em rồi, anh không biết làm sai

Cái mắt anh không dám nhìn ai

Gặp bạn gái anh không dám liếc

Sợ vướng phải bùa người khác

Chỉ thầm nhớ em như hương rượu trong vò

Mơ chúng mình thành đôi chim bồ các

Mơ mỗi ngày trôi vèo như dòng nước

Để chợ hội nhanh về

Để được gặp em anh trao câu hát

Câu hát có lòng

Thật như rượu ngon đầy bát

Tay anh tự rót tự mời…

Mong đào nở sớm

Tháng Chạp đi chậm như kiến bò

Nồi rượu tong tong chảy gấp

Mẹ đã chà xong gánh đầy thóc nếp

Củi đã về đứng tựa đầu hiên

Tháng Chạp đi chậm như sên

Bạn hát Soong hao đã hẹn ngày xuống chợ

Chiếc ô xanh đã đính thêm ngù đỏ

Bộ cánh chàm mặc thử đã vừa in

Tháng Chạp sao không đi như gió?

Như cái bụng mình muốn được gặp em

Tháng Chạp sao không thắm đỏ

Như cây đào trổ hoa sớm đầu hiên?

Ước gì được làm ngay tháng Giêng

Được làm quả còn lúng liếng

Làm hàng cúc ngực em hổn hển

Được em bắt về chơi hội sớm hơn

Tháng Chạp ơi, sao cứ chậm như sên…

Rừng xuân

Em mang câu hát lên nương

Theo cha vác cày, theo mế quẩy hạt

Theo con trâu quen đường vào thung

Gọi chú vàng đi trước mở đường

Mạch núi xuân cái suối trong vắt

Mưa lây phây như bụi phấn hoa

Con cua rừng lang thang càng đỏ

Đàn cá con lao xao nhẩn nha

Gặp con cuốn chiếu bò qua đường

Tiếng bìm bịp đập vào vách núi

Tiếng họa mi trong veo bờ suối

Tiếng vượn hú gõ vào mù sương

Rừng đại ngàn đầy ắp lộc xuân

Cái rẫy qua đông vươn vai tỉnh giấc

Đường cày cha khơi sâu hương đất

Hạt ngô hạt đậu tay mế thả mầm

Câu Then em hát lênh loang trong ngần

Lời thương gửi con ong vượt núi

Lời hẹn gửi về phiên chợ hội

Rừng xuân nồng nàn nở trắng hoa mơ…

Tiếng chim khảm khắc

Con chim khảm khắc mỏ vàng

Hót trên cành cây lát

Nó nhắc anh quên leo đèo vượt dốc

Bên kia núi có người yêu đang chờ

Có một người đang khóc…

Nhớ anh nàng như hoa kim ngân

Đứt dây héo quắt

Nhớ anh nàng như cơn lũ mùa hạ

Vật vã ngựa lồng

Như dòng suối mùa đông

Đá chìm lạnh ngắt

Lời con chim khảm khắc

Hót ba ngày ba đêm

Hót một năm, hai năm…

Rằng đã cùng anh trao vòng bạc

Đã cùng anh ngủ giữa rừng, ven thác

Đầu núi vẫn tiếng chim khảm khắc

Vẫn nở đầy hoa kim ngân

Bếp lửa em cời đã cháy

Sao phải đun cái nồi rỗng không?!

Không biết tự bao giờ

Cây lim già đổ xuống

Cây kháo già chết khô

Nhà em đã đeo gông trên cổ

Phải mang cái tiếng ma gà

Làng bản thương nhưng vẫn xa

Anh yêu em mà không dám đến

Trăng rằm không treo vườn em

Chỉ trăng khuyết về bên bậc cửa

Tóc em thơm như chùm hoa quế

Bây giờ sợi héo sợi buồn

Vẫn có ai ác bụng, ác mồm

Nói con ma gà nhà em dữ lắm…

Anh từ bản làng xa

Lòng cỏ tốt như cây lim, cây nghiến

Có làm được cột nhà tình yêu?

Để em sắm giường mua chiếu

Sắm cái vò to đựng rượu

Đón trăng rằm về ở chung…

Cây rừng trong đêm

Tán lá rừng buông bức màn đen

Mặt trời ngủ mê dưới đáy vực

Cây lim ngủ mê thấy lâm tặc

Nhà sàn ngủ mê chó cắn vu vơ

Những gốc củ lim thân cành đã bị cưa

Ngủ vùi trong đất

Vẫn mê thấy kẻ mang thuổng cuốc

Đến đào nốt…

Lũ khỉ giữa đêm kêu ré lên

Con mẹ mê thấy nòng súng kíp

Con bố kêu sập bẫy răng bừa

Cây bồ kết vội giương gai liều chết

Nửa đêm con suối trách cây rừng

Không biết giữ nguồn nước mát

Cây rừng phàn nàn thác nước

Lũ lụt như kẻ khùng điên

Có tiếng nổ xa phía rừng bên

Con hổ gầm gào khe núi

Cả rừng cây lặng trong đêm tối

Sương đêm chảy ròng mắt lá khoai nưa…

Tiếng đàn tính mẹ ru

Cây đàn thức trên vế mẹ

Như đứa con nằm trong nôi

Mặt trời trong mắt mẹ

Tỏa nắng hồng đôi môi

Quả tim trong bầu đàn cầm nhịp

Lời Then miệng mẹ chơi vơi

Tiếng đàn như mây trôi

Trên váy mẹ quyện hoa văn thổ cẩm

Làm tốt lúa, xanh đồng

Gọi cái no, cái vui về bản

Gọi đàn chim xanh về ăn mác lầu

Gọi anh về tìm con gái…

Mẹ bơi trong nhịp tim cây đàn

Mẹ bay như đường bay quả còn

Ru cái nhà sàn đung đưa mộng gỗ

Ru đàn lợn, đàn gà ngủ im

Mẹ ngồi như trời đất bỏ quên

Như dòng sông đãng trí

Cây đàn tính lịm trên vế mẹ

Tự tan hồn mình trong đêm…

Ké về thành phố

Đi mãi không thấy rừng

Không thấy đèo dốc

Ô tô nhiều như cua ốc

Cái chân ké làng không muốn đi

Về thành phố không thấy suối

Không thấy nương ngô

Dây điện nhiều như dây đầng, dây cóc

Cái mắt phải nhìn ngang nhìn dọc

Về thành phố chơi với thằng con

Thấy con mình giống người khác

Không mặc áo chàm đeo dao

Không thấy đi cày, chân đất

Thằng con ké làm cán bộ

Đèo ké đi chơi khắp phố phường

Đi mãi không thấy làng bản

Không thấy nhà sàn, khói rơm

Tối về uống cái rượu lạ

Ké đòi ngày mai về làng…

Chuyện ké Nùng

Người Nùng quen tay cầm rựa

Quen vai vác gỗ

Học con sóc làm tổ sàn cao

Biết chân cột phải lèn đất cứng

Biết cho nhau đứng trên vai mình

Để trèo ra khỏi hố

Người nghèo được gần được nhớ

Kẻ làm quan cũng biết làm dân

Người Nùng xa con hổ chột mắt

Không lừa ai ăn lá han

Biết dạy trẻ không tham ăn

Có chén rượu nhớ cả làng cả bản

Trẻ nhỏ biết chăm học chăm làm

Sợ bụng đói ăn, sợ đầu đói chữ

Biết làm to con đường cũ

Biết lối quen hổ hay rình mò

Con gái con trai tự tìm lấy nhau

Tình yêu tốt lối đi khác mở

Câu Soong hao ngọt như mía cỏ

Ru lũ măng rừng nối những mùa măng…

Cơm Lam

Thình lình quán cơm lam

Ven đường em đon đả

Rừng xuân áo chàm thơm

Đôi gò bồng…em thả

Gái núi má au đỏ

Nét ngài kẻ li cong

Ống cơm lam em chẻ

Hương nếp thơm lòng vòng

Muối mè em dốc ống

Rung rinh đáy lưng mềm

Khẩu cơm lam Bắc Kạn

Thơm bùi như câu Then

Ăn rồi muốn ngồi thêm

Quán cơm đầy hương nếp

Buộc lòng anh xa em

Trôi một vâng trăng khuyết…

Đêm ngủ

ở thị xã Cao Bằng

Cơn gió nào nằng nặng

Đẩy cánh cửa như người thân

Nhớ mùi hôi con cầy đêm ngoài rừng

Nhớ mùi vợ mồ hôi chiều tháng sáu

Chờ mãi, giấc ngủ đi đâu mà lâu thế?

Có tiếng tắc kè trên nhà cao tầng

Nhớ con hươu đực mùa đi hoang

Nhớ tiếng kèn lá em hẹn gọi

Có tiếng sông Bằng lũ về vồi vội

Thương cái cọn nước bản mình

Thương chân em mùa mưa chập chuội

Giấc ngủ đi đâu mà không tới?

Cái giường kêu tiếng lạ nát lòng

Ghét cái mưa rầm suốt đêm rả rích

Không cho ta ngủ có phải không?

Thèm chợp mắt, thèm về với bản

Thèm mùi hôi con cầy đêm ngoài rừng…

Gửi nàng Tô Thị

Nàng ở trên cao gần với mây trời

Ta dưới đất gần cỏ

Nàng đã trả lại cho đời

Câu Soong hao chợ Kỳ Lừa

Trả lại những vụ ngô

Cả đôi vai gồng gánh…

Nàng gần với trời xanh

Chỉ còn lại lòng mong đợi

Ta ở giữa cuộc đời

Phải mang trên vai nhiều vụ ngô

Nhiều vụ lúa

Phải nuôi câu Sli trong lòng như lửa

Cả nỗi anh đi…đi mãi chưa về

Những đêm mưa Mẫu Sơn dầm dề

Phải ăn lá rừng để không hóa đá

Để sống với con, với mẹ già

Nuôi câu Sli không ngủ

Nàng ở trên cao gần với mây trời

Ta dưới đất gần cỏ

Mỗi ngày chỉ khi lên nương

Mới được làm nàng Tô Thị…

Bàn tay chị

Ấm mềm như đôi lá trầu thơm

Bàn tay chị

Tóp teo sương giá

Không sợ móc hùm, tay mây cào xé

Bàn tay xô đuổi đói nghèo…

Chị không muốn là dây leo

Quấn vào anh để được cao lưng trời

Để giữ anh ở rừng ở bản

Để anh chỉ làm cái cột nhà thôi

Bàn tay chị không ôm anh suốt đời

Ngày ấy anh vượt Trường Sơn

Đi đánh giặc

Đất nước như rừng cây có lâm tặc

Anh ngã xuống trước ngày 30-4

Bàn tay chị sần sẹo nắng mưa

Thay anh cày nương phá rẫy

Khói hương cúng anh quấn vào chị đấy

Chị như cây cao giứa rừng…

Trước mộ người lính

anh nuôi Hoàng Cầm

Mộ ông đặt dưới vòm thông

Chung chiêng Tam Đảo, bềnh bông võng trời

Bếp Hoàng Cầm lửa tắt rồi

Bữa cơm trận mạc một thời vẫn thơm

Giặc trời xả đạn quăng bom

Tìm sao thấy được bếp ông trăm vùng

Ngày lên lửa đượm khói trong

Đêm về than đỏ kín bưng góc lò

Lửa reo bộ đội cơm no

Mấy chục năm giặc lơ ngơ đui mù

Ông là anh lính Cụ Hồ

Giặc tan về với mẹ già, con thơ

Tảo tần như gốc su su

Hình ông dáng núi, vai gù tháng năm

Bây giờ võng núi ông nằm

Lòng vui như thể trăng rằm, mãi ru…

Đi chợ Tết

Chợ Tân Sơn, Đồng Mỏ

Chợ An Châu, Cẩm Đàn

Chợ Chũ, chợ Đồi Ngô, chợ Gàng…

Đi nhiều chợ không cần tiền lắm

Đi tìm thằng bạn quê Mai Sao

Uống chén rượu ngô ủ nóng

Ăn bát phở thịt quay mác mật

Đi gặp em Luông bán măng

Cho nó mấy đồng tiêu tết

Ngày trước em giúp mình tạ thóc

Chợ vui, đi tiêu tình yêu

Bắt con ngựa đưa đi qua đèo

Ta thổi bài khèn Sli lượn

Hát rằng mình nợ em

Mình trả em thế nào

Món nợ sao càng chất lên cao?

Đi chợ thỏa thuê uống rượu

Một ngày đã tiêu hết veo

Cái ôm em đành bỏ dở

Lại hẹn em đến phiên chợ nào…

Hạt xuân nảy mầm

Em nắm bàn tay lại

Không chịu cho anh xem vân tay

Nhưng anh đã nhìn thấy

Nhiều nốt sần chai

Nhiều vết sẹo dọc ngang

Trong lòng tay em

Như những vết chân chim ruộng hạn

Lời Sli em như hoa sim bè bạn

Như hoa giun thơm mãi

Anh hát bảy ngày bảy đêm

Mới được cầm cổ tay em mầm cải

Sao em nắm bàn tay lại?

Không cho anh nhìn thấy những chùm sao

Những vân hoa chai sần

Những vết sẹo lâm bâm chằng chéo

Em nở nụ cười tươi

Giấu bàn tay mình vòng vo co kéo

Anh biết cái miệng em

Thật xinh thật dẻo

Biết mùa xuân

Đang nẩy mầm từ bàn tay em…

Chị

Chị mặc bộ chàm cũ đi rừng

Lưỡi dao quắm có đôi vết mẻ

Túi nải đay khoác ngang sườn

Chiếc khăn sao từ thời con gái

Dưới tán cây si ven suối

Chị hạ vác củi nhẹ tênh

Dư sức đội non đè núi

Nụ cười hoa lan vẩy rồng

Chị khỏa bến nước vểnh vông

Bắp chân măng mai trắng muốt

Đôi tay Phật bà dầm sương dịu ngọt

Tôi soi vào mặt chị như gương

Những gợn bể dâu sóng vỗ

Sao đôi môi chị thắm hồng?

Sao làn da trứng gà bóc?

Sao lòng tôi như dầm ớt thóc?

Chị vác bó củi xuôi đèo

Cái mông như trái vả rừng chín héo

Mồ hôi thoảng mùi rượu ngang

Con chồn trong hang khụt khịt

Núi bỗng ran ran chim hót

Mặt trời theo chị về

Rừng chết lịm bùa mê…

Mặt trời của lão

Không đợi mặt trời mọc

Không đợi con vạc về ngủ ngày

Lão mặc mặt trời to quên leo núi

Để tay chân làm nương được dài

Mặt trời chưa có, lão có mặt trời

Đuốc nhựa trám lèo xèo qua suối

Ké theo con trâu qua rừng

Con trâu có mặt trời trong lỗ mũi

Con kiến, con ong không đi ăn đêm

Cả bản không đi nương ban đêm

Ké có mặt trời dưới bàn chân thuộc lối

Lão với con trâu không cần mắt đi rừng

Khi mặt trời to leo lên miệng thung

Ké đã cày xong cái nương lớn

Đất mở rãnh thơm như xạ con hươu

Đón những hạt ngô mặt trời nhỏ xíu

Đứa con dâu đưa ké túi rượu

Có miếng thịt khô hun khói ướp gừng

Bà mế biết mặt trời của lão

Sẽ đỏ bừng khuôn mặt lão rưng rưng…

Ngôi sao đỉnh mộ

Ngày ấy làng xây mộ cho anh

Ruột mộ không có hài cốt

Mẹ đặt vào tiểu sành

Chiếc ba lô, bộ quần áo lính

Cả những giọt mắt gầy khô cạn kiệt…

Anh hy sinh ở chiến trường miền Nam

Mẹ thì ở miền Bắc

Nỗi nhớ đi xa chồn chân vạn dặm

Mẹ mong ngày được nhìn thấy hình con

Nỗi nhớ của mẹ không mỏi mòn

Hồn anh đã tìm về với mẹ

Nhập ngôi nhà mình nơi nghĩa trang

Rực sáng ngôi sao đỉnh mộ

Tuần rằm nào mẹ cũng ra thăm

Thằng con hiếu trung ngôi sao màu đỏ

Vẫn biết nó một thân vò võ

Không cho mẹ được lo vợ dựng nhà

Nó chỉ thương mẹ lọ mọ tuổi già

Chỉ lo gửi tiền chăm nom bếp núc…

Nói chuyện với nàng Mỵ Châu

Chỉ có loài trai minh oan được cho nàng

Chỉ giếng Ngọc mới rõ lòng Trọng Thủy

Tình say đắm vốn nổi nênh tâm trí

Dù xác ai đã hóa đá trăm lần

Dù nhát gươm chẳng bao giờ lành vết

Tình vẫn xanh như lá mùa xuân

Thì giếng Ngọc mãi nói lời nước mắt

Và ngọc trai mãi như dạ sáng trong

Thì lông ngỗng vẫn trắng trời lông ngỗng

Nẻo tình yêu đôi lứa vẫn tìm nhau

Bởi ái tình chưa bao giờ có mắt

Nên thương nàng, sông núi mãi còn đau…

Qua chợ xuân Đủng Đỉnh

Chưa vội về Lục Sơn

Ta đủng đỉnh quán trưa Đủng Đỉnh

Bát phở cay ớt thóc măng chua

Sông Rù Rì ơi đừng chảy vội

Thì bao kẻ chạy gằn mà không tới

Khối người tối mắt đường chưa thông

Đủng đỉnh bao đời đủng đỉnh

Mà nay phố thị, vui không!

Lão ké Thanh Y vào đây đã!

Chàng trai Nùng chưa vội hát Soong hao

Ly rượu mừng xuân chưa cạn

Đường nhựa đã về tới vùng cao

Không còn sợ tháng Ba ngày giáp hạt

Con ma nghèo đói trốn biệt đâu

Rừng keo giúp lão tiền lưng túi

Cạn vài ly ta đủng đỉnh sang cầu

Chợ vui quá, ngày xuân vồi vội

Nào uống đi! Ta đủng đỉnh cùng nhau…

Ươm mùa

Em gieo cây hồi vào anh

Em cất hũ rượu vào anh

Em đốt lò than trong anh

Em trao điệu kèn lá cho anh

Anh tặng lại cho em

Thằng con trai

Đưa con gái…

Cẩ đầy ắp tháng năm những vụ mùa

Thế là Giêng hai mầm ngô

Đầu hè vàng ươm hạt lúa

Thu sang rượu cất vo vo

Bếp nhà quanh năm đượm lửa

Anh gieo vào em

Một đời đầy hoa đầy quả

Thì đôi tay em vất vả

Thì đôi vai em thấp dần…

Người đi qua cánh rừng

Ta đi rừng mười năm

Chỉ đi bằng chân, bằng mắt

Bằng đôi tai, bằng dao quắm sắc

Bằng lỗ mũi đánh hơi con hổ vằn

Chẳng ngờ trái tim rừng đang đập!

Ta lên núi tìm trăng

Tìm mùa nấm hương nụ đơm cúc áo

Tìm tiếng hót con vàng anh chót đỉnh cây cao

Tìm quả chám xanh đắng chát…

Ta mình ta lên đèo cao ngất

Nơi con kiến gió bay vào trời xanh

Hòn đá lăn từ trên đỉnh núi

Quả bưởi vàng nổi trôi mặt suối

Dải yếm chàm treo ngược thác hong phơi

Ta xuyên rừng tìm lý lẽ chơi vơi

Cây vì sao cành cong như cánh nỏ

Con vẹt rừng nhuộm lông xanh mỏ đỏ

Con bìm bịp phải chui lủi bụi gai dầy

Ta mang trái tim con người

Sao rừng không đón chào niềm nở?

Con hổ vằn bỗng gầm lên hung dữ

Ta lạc rừng trong nỗi sợ hoang vu

Núi xé mình bầm đỏ trong mưa…

Suối mỡ*

Hoa sim tím đỉnh đèo

Tiếng khiếu đầy rừng lơi lả

Suối nguồn trong veo

Những cánh hoa trôi thuyền bát nhã

Chở linh hồn cỏ cây

Công chúa Quế Mị Nương**vừa qua đây

Bàn tay còn sần chai, tướp máu

Người khơi thêm dòng suối lưng trời

Gọi phúc lành về cho con cháu

Dưới kia đồng xanh như nong tằm

Nước thỏa thuê cá cua làm tổ

Cây lúa thảnh thơi vươn đòng

Xôi nếp thơm hương đêm trăng tỏ

Đá suối thì thào tiếng gió

Quế Mị Nương Người vừa về quê cha

Bà dâng Hùng Vương một mâm quà

Vải ngọt na thơm, lạc bùi, chuối mật…

Suối tràn niềm vui dòng nước mắt

Núi non đã lộng lẫy đền đài

Hậu thế ơn sâu người mở thác

Họa mi hót bài ca ban mai…

* Suối Mỡ: Danh thắng nổi tiếng thuộc huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang.

** Quế Mị Nương: Tương truyền là con gái vua Hùng thứ 18, nhân vật huyền thoại được thờ tại đền Suối Mỡ.

Bác ở trong ta

Bác ở trong ta mà ta không biết

Người ơn Tiền nhân dựng lên đất nước

Ta đi hội đền Hùng vẫn hằng thắp hương

Cha ta, bạn ta…đổ máu ở chiến trường

Quyết giữ nước không phụ công Tiên Tổ

Bác cũng hành quân cùng ta muôn thuở…

Ta từng quen ăn ngô ăn khoai

Bác cũng như ta, khiêm nhường mái rạ

Bộ ka ki, dép lốp, khăn rằn…

Ta thương người nghèo khổ tối tăm

Bà Xoan góa bụa, ông Lúa thiếu ăn

Bác chỉ lo cho dân giàu nước mạnh

Ừ nhỉ! Bác ở trong ta như trời xanh

Ta học Bác cho hồn thêm thanh khiết

Bởi lòng ta thường hay ẩn hiện

Những thói hư ích kỷ hẹp hòi

Bởi nhiều kẻ đã ham hố hợm đời

Sớm trúng bệnh, chết rồi mà không biết

Bác ở trong ta như trời đất

Ta học Người cho hồn nở thêm hoa…

Ông Thìm

Ông gửi lại một chân

Trong thành cổ Quảng Trị

Cơn gió lành đưa ông về quê

Không dám xa đôi bàn tay của vợ

Ông leo lên bậc thang nhà sàn

Như con sơn dương què trèo đá

Ông đi chiếc chân giả

Lộc khộc lên nương canh ngô

Gặp người yêu bạc tình ngày trước

Ông khen em trẻ mãi không già!

Chó làng vẫy đuôi quen ông

Lũ trẻ gặp ông nín khóc

Ông có nhiều huân chương

để trong bịch thóc

Không thấy ông mang ra bao giờ…

Tình yêu em giấu

Em dặn lòng giấu tình yêu trong bụng

Bên cạnh tim gan mình

Dại gì để tình yêu trong lá thư tình

Cất nơi đầu giường, cài sau vách

Dại gì đựng tình yêu trong hốc mắt

Mắt ngơ ngác, mắt không ngủ đêm đêm

Dại gì cất tình yêu trong miệng

Lỡ thốt lời cột kèo nghe tiếng…

Em giấu kín tình yêu trong bụng mình

Lúc nhớ anh

Chỉ quả tim được biết

Âm thầm như lũ nguồn chảy xiết

Chỉ buồng gan được biết

Giúp em dám băng rừng gặp anh đêm mưa

Giấu được lũ bạn hay trêu đùa

Rằng em chưa có khăn vắt vai, buộc tóc

Sợi chỉ thêu không màu trong suốt

Anh ở trong em như mặt trăng trong nhà

Khép cửa để trăng nằm trên võng…

Thăm ngôi nhà cũ

Như con kiến quay đầu về gốc

Tìm lại nơi hốc tổ của mình

Ngôi nhà cũ ở bên kia dốc

Cuối bản Khoai ven khúc suối lành

Bức tường trình đã mấy trăm năm

Cây xà gỗ chợt đưa nhịp võng

Sàn gác cao chợt ngô, chợt thóc

Buồng mẹ chợt lời ru cánh cò

Ngói âm dương thì thào gió núi

Mái ngói xưa lắc cắc hạt mưa

Câu đối tết thuở cha ghim vách

Giờ như mây qua cửa bay hờ

Bỗng chống chếnh bếp nhà vắng mẹ

Bỗng hoang vu bàn khách vắng cha

Hũ rượu sành ngày xưa đông khách

Giờ đi đâu rỗng cả ngôi nhà?

Đôi ván cửa, nửa cài nửa khép

Bà cô tôi một bóng vào ra...

Người mù Lý Văn Phặt

Đôi mắt bỏ Phặt từ lên ba

Nhưng mẹ không bỏ Phặt

Mẹ thương nó hơn những đứa con khác

Bảo Phặt chịu nhiều cái thiệt

Mỗi lần rửa mặt cho con

Mẹ lại khóc…

Lên năm tuổi

Mẹ dẫn con xuống bếp

Dạy cho cách vo gạo nấu cơm

Bảo chỗ hũ măng, muối ớt

Dặn con đừng để cho lửa tắt

Lên bảy tuổi, mẹ dẫn Phặt lên nương

Leo qua nhiều cái dốc

Con phải nhớ lấy con đường

Mẹ già mẹ chết

Cái “nhớ” sẽ dẫn con đi

Ba mươi tuổi

Phặt lấy cô gái sáng mắt

Khỏe như con trâu rừng

Chỉ thích cày nương trồng bắp

Đám tang mẹ anh khóc

Dân làng khóc

Ngọn núi Nà Noong cũng khóc

Phặt thuộc đường đưa mẹ về Bản Trời

Mẹ đã cho anh đôi mắt…

Tiếng khèn lá

Bứt chiếc lá cây làm khèn

Thổi lên cho vơi nỗi nhớ

Anh ơi, yêu nhau là mua thêm cái khổ

Sao em không thể nào đừng?

Con kiến chẳng bao giờ phải buồn

Con khiếu không quên tiếng hót

Sao con người cứ phải yêu mới được?

Bụng em như uống phải nước gừng

Cái rẫy nhắc em: Cái tay chưa chăm

Con dao quắm vẫn ngủ im trong vỏ

Tiếng khèn lá pí pe…pí pe…

Câu Sli yêu cứ cồn cào nỗi nhớ

Đã biết yêu là mua thêm cái khổ

Là nát ruột nát gan

Sao ông trời cứ bắt tội thế gian

Bắt em phải thổi nhiều khèn lá?

Mùa yêu rượu tràn lên vách đá

Tiếng khèn như tiếng chim gọi nhau…

Ngải đắng

Rừng sâu vẫn thơm mùi ngải đắng

Nhớ nải chàm xưa mẹ đeo vai gầy

Móng tay mẹ bấm vào chiều vắng

Lá ngải thơm loang ra bàn tay

Vị bánh ngải như vẫn còn đâu đây

Thơm mãi tuổi thơ tôi trong vắt

Chiếc nải chàm giờ treo đinh vách

Tay mẹ giờ đã hóa hồn cây

Ơi con vẹt lông xanh, mỏ đỏ

Bắt chước tay mẹ mãi không thành

Mùi ngải thơm đã về với núi

Nải chàm xưa đã phai bạc màu xanh

Nhưng tháng bảy, ngày rằm vẫn trở lại

Chịu làm sao da diết khói nhang thờ

Bụi ngải đắng ngày xưa vẫn đắng

Con bây giờ thành đứa trẻ bơ vơ…

- Nhiều giải thưởng của Hội VHNT tỉnh Bắc Giang.

Tìm kiếm Blog này

HÁT DƯỚI VÒM DÃ HƯƠNG

Nhận xét

Đăng nhận xét